Βιολογικά προϊόντα to Bio or not to Bio

Τα τελευταία χρόνια όλο και πιο συχνά τίθεται το ερώτημα σχετικά με την σύγκριση  βιολογικών τροφίμων και συμβατικών. Είναι γεγονός ότι η ρετρό ιδέα της διατροφικής επιστροφής σε ζαρζαβατικά δίχως φυτοφάρμακα και κρέατος απαλλαγμένου από αντιβιοτικά, είναι εκτός από κομμάτι του life style και μια επιτακτική ανάγκη. Είναι όμως τα πράγματα έτσι, αποτελεί εφικτό στόχο στις μέρες μας μια διατροφή βασισμένη σε «καθαρά» τρόφιμα? Μήπως απλά ταξιδεύουμε την διατροφική μας ρέμβη σε ουτοπικά μονοπάτια?

Αρχικά πρέπει να ορίσουμε  τι είναι βιολογικό ή οργανικό προϊόν.     Σύμφωνα με την Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η βιολογική γεωργία είναι:   Ένα αγροτικό σύστημα διαχείρισης, το οποίο παρέχει στον καταναλωτή φρέσκα, γευστικά, αυθεντικά τρόφιμα, ενώ ταυτόχρονα σέβεται την ισορροπία των οικοσυστημάτων. Οι πρακτικές της  βιολογικής γεωργίας σχεδιάστηκαν με σκοπό την εξασφάλιση της ελάχιστης ανθρώπινης παρέμβασης και των επιπτώσεων της στο περιβάλλον, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι αυτό το σύστημα λειτουργεί όσο πιο φυσικά γίνεται.

Η Βιολογική Καλλιέργεια απορρίπτει τη χρήση συνθετικών χημικών ουσιών, όπως τα συνθετικά ζιζανιοκτόνα, λιπάσματα, φυτοφάρμακα και γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (Γ.Τ.Ο.). Σε μερικές χώρες, κυρίως στην Ευρώπη ανάμεσα τους και στην Ελλάδα, η βιολογική καλλιέργεια ορίζεται και από το νόμο, ώστε η εμπορική χρήση του όρου «Βιολογικό» να υπόκειται σε έλεγχο από την κυβέρνηση και το κράτος. Ένα  είδος «διαπίστευσης» προσφέρεται στους αγρότες έναντι αμοιβής, καθιστώντας παράνομη την πώληση προϊόντων με τον τίτλο «Βιολογικό» χωρίς αυτή τη διαπίστευση. Συνεπώς κάθε φορά που βλέπεται τυπωμένο επάνω σε συσκευασμένο τρόφιμο τον όρο «Βιολογικό», να γνωρίζεται ότι το συγκεκριμένο προϊόν έχει ελεγχθεί και  εγκριθεί από συγκεκριμένο φορέα ώστε να αποκαλείτε Βιολογικό. Μέχρι εδώ νομίζω ότι τα πράγματα είναι αρκετά ξεκάθαρα μέχρι να παρεισφρήσει το γνωστό ζιζάνιο της καχυποψίας. Μοιραία ερωτήματα και δηλώσεις  όπως ‘σιγά μην είναι βιολογικά΄, ‘και τα φυτοφάρμακα από το διπλανό χωράφι που πάνε ?’ ξεπηδούν άλλοτε δικαιολογημένα, άλλοτε ως παρακλάδι μιας ακατάσχετης συνομωσιολογίας που μας διακατέχει. 

Κάνοντας ένα μεγάλο αλλά όχι μετέωρο άλμα λογικής, ανατρέχουμε απευθείας στον αιώνιο πάροχο λύσεων, την επιστήμη. Τα πράγματα τότε γίνονται αρκετά πιο απλά από όσο μπορεί να φαίνονται. Σε μια μεγάλη μετανάλυση του 2012 που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Annals of Internal Medicine  και έγινε ανασκόπηση 17 μελετών από το 1966 μέχρι το 2009   προέκυψε ότι    η κατανάλωση βιολογικών τροφίμων μπορεί να μειώσει την έκθεση σε υπολείμματα φυτοφαρμάκων και βακτήρια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Ωστόσο  οι μελετητές συμπληρώνουν πώς η δημοσιευμένη βιβλιογραφία στερείται ισχυρών στοιχείων ότι τα βιολογικά τρόφιμα είναι σημαντικά πιο θρεπτικά από τα συμβατικά τρόφιμα. Με απλά λόγια είναι δεδομένο ότι τα προϊόντα βιολογικής καλλιέργειας μας εκθέτουν σημαντικά λιγότερο σε φυτοφάρμακα και αντιβιοτικά με ασαφή ακόμα τα δεδομένα σχετικά με την θρεπτική αξία συγκριτικά με τα συμβατικά τρόφιμα. Συνεπώς στο ερώτημα αν αποτελεί επιτακτική ανάγκη η χρήση βιολογικών τροφίμων η απάντηση είναι πολύ απλή : Αν για εσάς η παραπάνω έκθεση σε φυτοφάρμακα και αντιβιοτικά δεν αποτελεί  σοβαρό κίνδυνο η απάντηση είναι αρνητική. Εμένα επιτρέψτε μου μέχρι να δοθεί στο μέλλον μια πιο ξεκάθαρη απάντηση να πληρώνω μερικά χρήματα παραπάνω για λίγο πιο ΄καθαρά΄τρόφιμα.   Άλλωστε δεν ζει κανείς μ’ αυτά που τρώει, αλλά μ’ αυτά που χωνεύει

Βιβλιογραφία

1.       "Pesticides in Organic Farming". University of California, Berkeley. Retrieved 2014-06-17. 

2.       Biological Food. (n.d.) Segen's Medical Dictionary. (2011). Retrieved October 1 2019 from https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Biological+Food

3.       Bibliographic details: Smith-Spangler C, Brandeau ML, Hunter GE, Bavinger JC, Pearson M, Eschbach PJ, Sundaram V, Liu H, Schirmer P, Stave C, Olkin I, Bravata DM.  Are organic foods safer or healthier than conventional alternatives? A systematic review. Annals of Internal Medicine 2012; 157(5): 348-366. [PubMed]

Διατροφή και Αρθρίτιδα

Κάπου μέσα στις αχνές μνήμες των παιδικών μου χρόνων σαλπίζονται φράσεις  όπως ´αρθριτικά της γιαγιάς´ και τα ´ρευματικά της θείας ´. Η αλήθεια είναι ότι μπορώ να θυμηθώ διάφορα γιατροσόφια που περιλάμβαναν τρόφιμα, όπως κομπρέσες από λογής λογής λαχανικά και εξωτικά καταπλάσματα. Ωστόσο η διατροφική χρήση των τροφίμων και της δίαιτας σχετικά με την αρθρίτιδα αποτελεί  ένα τομέα που μόνο τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να διερευνάται πιο μεθοδικά. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα απ την αρχή.

Ο Όρος αρθρίτιδα περιλαμβάνει κάθε φλεγμονώδη κατάσταση που αφορά τις αρθρώσεις του ανθρωπίνου σώματος. Υπάρχουν διάφοροι τύποι αρθρίτιδας οι οποίοι διαχωρίζονται ανάλογα με τον παράγοντα που ευθύνεται για την εκδήλωσή τους και βάση αυτού οι δυο πιο συχνοί τύποι είναι η οστεοαρθρίτιδα και η ρευματοειδή αρθρίτιδα.

Η οστεοαρθρίτιδα είναι χρόνια ρευματική πάθηση που εντοπίζεται σε περιφερικές αρθρώσεις, δηλ. σε αρθρώσεις των άνω και κάτω άκρων, αλλά και σε αρθρώσεις της σπονδυλικής στήλης. Επιδημιολογικές μελέτες σε διάφορες χώρες έχουν αποκαλύψει την ύπαρξη παραγόντων κινδύνου για την ανάπτυξη της οστεοαρθρίτιδας. Τέτοιοι παράγοντες κινδύνου είναι το γυναικείο φύλο, η μεγάλη ηλικία, γενετικοί παράγοντες, η  παχυσαρκία  η κάκωση ή η επαναλαμβανόμενη επαγγελματική μηχανική επιβάρυνση και καταπόνηση των αρθρώσεων

Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης, αυτοάνοση και εξελικτική νόσος, που προσβάλλει κατ’ εξοχήν τις αρθρώσεις, αλλά όχι σπάνια και διάφορα άλλα όργανα. Είναι το  συχνότερο φλεγμονώδες ρευματικό νόσημα. Προσβάλλει συνήθως άτομα ηλικίας 35-55 ετών, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε άτομα οποιασδήποτε ηλικίας, ακόμη και σε παιδιά

Η επόμενη πληροφορία είναι άκρως εντυπωσιακή .Συγκεκριμένα Το 2012, μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ στο Ηνωμένο Βασίλειο ανέφεραν ότι απομεινάρια δεινοσαύρων 150 εκατομμύριων ετών είχαν προφανώς προσβληθεί από μια κατάσταση που μοιάζει με αρθρίτιδα. Ο Pliosaurus, ένα θηρίο που έμοιαζε με κροκόδειλο μήκους 8 μέτρων, είχε σημαντική διάβρωση στην αριστερή άρθρωση της σιαγόνας, ενώ απολιθώματα Οστών Iguanodon 90 εκατομμυρίων ετών που βρέθηκαν κοντά στις Βρυξέλλες  έδειξαν στοιχεία οστεοαρθρίτιδας  στον αστράγαλο.  Η αρθρίτιδα έχει επίσης αναφερθεί σε αρκετούς σκελετούς τυραννόσαυρου, κάτι που δεν αφήνει την παραμικρή αμφιβολία για την ύπαρξη της νόσου και σε άλλα είδη του Ζωικού βασιλείου. 

Επίσης αναφορικά με τους ανθρώπους υπάρχουν στοιχεία ότι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είχαν αξιολογήσει αρκετά νωρίς την αρθρίτιδα ως ασθένεια. Οι πάπυροι Ebers και Edwin Smith που χρονολογούνται γύρω στο 1550 π.χ., αναγνωρίζουν την ουρική αρθρίτιδα ως ξεχωριστή διαταραχή και συνιστούν τη θεραπεία της νόσου με κρόκο του φθινοπώρου δηλαδή την φυτική πηγή της κολχικίνης. 

Δύο μελέτες από τους Αρχαιολόγους Flinders Petrie και Sir Marc Armand Ruffer από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα αξιολόγησαν τις σκελετικές βλάβες στα αιγυπτιακά, ελληνικά και μακεδονικά οστικά υπολείμματα από επτά διαφορετικές γεωγραφικές θέσεις και ανέφεραν σοβαρές αρθρικές βλάβες του οστού υποδεικνύοντας Ρευματοειδή αρθρίτιδα.

Αποχωρώντας από αυτή την άχαρη παρελθοντολογία, διαπιστώνουμε ότι στις μέρες μας η αρθρίτιδα αποτελεί μια συχνή νόσο με μεγάλη διακύμανση ως προς τη σοβαρότητα και τους τρόπους εκδήλωσης. Στο θεραπευτικό κομμάτι υπάρχουν αρκετοί τρόποι αντιμετώπισης, ωστόσο τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια διαρκής ένταξη διατροφικών οδηγιών που φαίνεται ότι μπορούν να συμβάλουν σε μια πιο ολιστική αντιμετώπιση. 

Στο παρών άρθρο λόγω ευρείας έκτασης του θέματος θα ασχοληθούμε μόνο με ορισμένα σημαντικά τρόφιμα και τις ιδιότητες που παρουσιάζουν βάση των μελετών. Σε δεύτερο χρόνο θα γίνει μια πιο συγκεκριμένη καταγραφή σχετικά με διατροφικά πρότυπα και μεθόδους που έχουν δοκιμαστεί.

Παρόλο που δεν υπάρχει ριζική θεραπεία για τη διάγνωση της αρθρίτιδας, ορισμένα τρόφιμα έχουν αποδειχθεί ότι καταπολεμούν τη φλεγμονή, ενισχύουν τα οστά καθώς και το ανοσοποιητικό σύστημα. Η προσθήκη αυτών των τροφών και μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να σας βοηθήσουν να ελαττώσετε τα συμπτώματα της αρθρίτιδας σας.

Ψάρια: Πολλά είδη ψαριών είναι πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα που καταπολεμούν τη φλεγμονή, συγκεκριμένα προτείνονται τουλάχιστον 3 έως 4 ουγγιές ψαριών, δύο φορές την εβδομάδα. Τα πλούσια σε ωμέγα-3 ψάρια περιλαμβάνουν σολομό, τόνο, σκουμπρί και ρέγγα. Ωστόσο εδώ πρέπει να γίνει κατανοητό ότι πολλά ψάρια που είναι πλούσια σε ωμέγα-3 έχουν επίσης υψηλή περιεκτικότητα σε  υδράργυρο, ένα επικίνδυνο μέταλλο το οποίο σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο κεντρικό νευρικό σύστημα. "Είναι σημαντικό να επιλέγουμε τα μικρότερα ψάρια όπως τη σαρδέλα και το γαύρο που έχουν λιγότερο υδράργυρο. Επίσης μια εξαιρετική επιλογή είναι το σκουμπρί που παρουσιάζει  υψηλά ποσοστά σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα με ταυτόχρονα μικρές ποσότητες υδραργύρου.

Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο: "Βάψε ελιά για τη ζωή σου και συκιά για το παιδί σου" αναφέρει ο θυμόσοφος λαός μας και πράγματι το ελαιόλαδο ξεχειλίζει από υγιή λίπη τα οποία έχουν ιδιότητες παρόμοιες με τα μη στεροειδή, αντιφλεγμονώδη φάρμακα.

Κεράσια: Όπου ακούτε πολλά κεράσια να κρατάτε μικρό καλάθι, αλλά γενικά να θυμάστε πως  έρευνες έχουν δείξει ότι οι ανθοκυανίνες που βρίσκονται στα κεράσια έχουν αντιφλεγμονώδη δράση. Οι ανθοκυανίνες μπορούν επίσης να βρεθούν σε άλλα κόκκινα και μωβ φρούτα όπως φράουλες, σμέουρα, και βατόμουρα.

Γαλακτοκομικά Χαμηλών Λιπαρών: Τα πολυταλαιπωρημένα από την παραπληροφόρηση γαλακτοκομικά προϊόντα και δη αυτά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, όπως το γάλα, το γιαούρτι και το τυρί, παραμένουν οι καλύτερες πηγές   ασβεστίου και βιταμίνης D, τα οποία με τη σειρά τους αυξάνουν την αντοχή των οστών. Η βιταμίνη D είναι επίσης  απαραίτητη για την απορρόφηση του ασβεστίου και έχει αποδειχθεί ότι ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα.

Μπρόκολο: Ασχέτως από την όχι και τόσο αισθησιακή ατμόσφαιρα κατά το μαγείρεμα του ίσως αλλάξετε γνώμη αν γίνει αντιληπτό ότι είναι  πλούσιο σε βιταμίνες Κ και C. Το μπρόκολο περιέχει επίσης μια ένωση που ονομάζεται σουλφοραφάνη, για  την οποία οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη ή στην επιβράδυνση της εξέλιξης της οστεοαρθρίτιδας. Το μπρόκολο είναι επίσης πλούσιο σε ασβέστιο. Τι μήπως δεν σας έπεισα ακόμα για την ανοχή στην μυρωδιά του?

Προϊόντα Ολικής Άλεσης:  Φαίνεται ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα  προκαλούν χαμηλότερα επίπεδα C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP) στο αίμα. Η CRP είναι ένας δείκτης φλεγμονής που σχετίζεται με καρδιακές παθήσεις, το διαβήτη και τη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Τρόφιμα όπως η βρώμη, το καστανό ρύζι και τα δημητριακά ολικής αλέσεως είναι εξαιρετικές πηγές.

Η αλήθεια είναι ότι τα παραπάνω είναι μόνο μερικά από τα δεκάδες τρόφιμα που υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα ότι βοηθούν ανθρώπους με αρθρίτιδα. Το σημαντικότερο όμως από όλα, είναι ότι όπως επανειλημμένα και πλειστάκις έχει αναφερθεί,  ο συνήθης ύποπτος κοινός παρονομαστής δεν είναι άλλος από την ισορροπημένη διατροφή. Δεν θα πάψω ποτέ να πιστεύω ότι μια ορθολογική και καλά  προσαρμοσμένη  διατροφή σε συνδυασμό με την άθληση μας απομακρύνει από αμέτρητους κινδύνους.  

Πηγές:

1.       https://www.arthritis.org/living-with-arthritis/arthritis-diet/

2.       https://www.medscape.com/features/slideshow/history-of-arthritis

3.       https://en.wikipedia.org/wiki/Arthritis

Λεπτίνη η Ορμόνη

Λεπτίνη η Ορμόνη

Τα τελευταία χρόνια προωθείτε ταχύτατα η έρευνα σχετικά με την επίδραση διαφόρων ορμονών στο μεταβολισμό και την απώλεια βάρους. Είναι γεγονός ότι η ιδέα της μαγικής ορμόνης που ρυθμίζοντας την θα επιτευχθεί και το επιθυμητό μεταβολικό αποτέλεσμα είναι άκρως  δελεαστική. Ωστόσο το ανθρώπινο σώμα πάντα έχει τη τελευταία λέξη και σίγουρα η θεότητα Πανάκεια  (θεραπεία επι πάσας νόσου) δεν πρόκειται να ξεμυτίσει τόσο εύκολα σερφάροντας  πάνω σε μαγικά χάπια ή αναδυόμενη μέσα από ορούς.

Η λεπτίνη προέρχεται από τη καθόλα  ελληνική λέξη  λεπτή/λεπτός. Γνωστή και  ως η ορμόνη της  "ικανοποίησης", δρα κυρίως ως ρυθμιστής των συνολικών αποθεμάτων ενέργειας του σώματός μας. Λίγο πιο συγκεκριμένα πρόκειται  για μια ορμόνη που παράγεται κυρίως από τα λιπώδη κύτταρα και συμβάλλει στη ρύθμιση της ενεργειακής ισορροπίας εμποδίζοντας το αίσθημα πείνας. Επιπλέον η λεπτίνη αντιτίθεται στις δράσεις της ορμόνης  γκρελίνης,  η αλλιώς «ορμόνη της πείνας». Και οι δύο ορμόνες δρουν σε υποδοχείς που η τοπολογία τους είναι στον  τοξοειδή πυρήνα του υποθάλαμου [1] και αυτό είναι σημαντικό ώστε να κατανοήσουμε  ένα μικρό μέρος της πολυπλοκότητας του συστήματος ρύθμισης της όρεξης μας . Ωστόσο το οξύμωρο είναι ότι ενώ τα παχύσαρκα άτομα μπορεί να έχουν υψηλότερα επίπεδα Λεπτίνης (θυμίζω συνυπάρχει με το λίπος) έχει παρατηρηθεί ότι στα  ίδια άτομα εμφανίζεται μια μειωμένη ευαισθησία στη Λεπτίνη (παρόμοια με την αντίσταση στην ινσουλίνη στον διαβήτη τύπου 2), με αποτέλεσμα την αδυναμία ανίχνευσης του αισθήματος κορεσμού παρά την υψηλή αποθήκευση ενέργειας και τα υψηλά επίπεδα της. 

Με άλλα λόγια φαίνεται ότι υπάρχει κάποιου τύπου διαταραχή στο εν λόγω σύστημα, η οποία εμποδίζει τον εγκέφαλο στο να ανιχνεύσει τα αυξημένα επίπεδα λεπτίνης στο αίμα και να δώσει τη κατάλληλη εντολή για διακοπή σίτισης. 

Σύμφωνα με τον Ζίγκμουντ Φρόυντ  το σημαντικότερο  ερώτημα  που δεν  απαντήθηκε ποτέ και ούτε και αυτός δεν  κατόρθωσε να απαντήσει μετά από τριάντα χρόνια έρευνας, είναι: «τι θέλει μια γυναίκα;» Ωστόσο στην περίπτωση της λεπτίνης αν και γένους θηλυκού, μάλλον τα πράγματα είναι αρκετά πιο απλά. Όμως πάμε να γίνουμε περισσότερο συγκεκριμένοι χρησιμοποιώντας κάποιες βασικές πληροφορίες:

·          Η λεπτίνη μετράται με ειδική εξέταση αίματος. Πολυάριθμες  έρευνες που διεξήχθησαν μετά την ανακάλυψη της λεπτίνης το 1994, παρείχαν μια ομάδα εύρους αναφοράς για φυσιολογικά, υψηλά και χαμηλά επίπεδα λεπτίνης. Επιπλέον, τα εύρη αναφοράς για τα παιδιά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το επίπεδο σεξουαλικής ωριμότητάς τους ενώ  τα επίπεδα εκφράζονται μέσω του  σταδίου "Tanner".

·         Η εξωγενής λήψη λεπτίνης ως θεραπεία συντήρησης βάρους σε άτομα που έχουν ήδη υποστεί απώλεια είναι μια μέθοδος η οποία έχει χρησιμοποιηθεί με ικανοποιητικά αποτελέσματα. Συγκεκριμένα σε μια μετανάλυση [2]  φάνηκε ότι αν και δεν είναι αποτελεσματική μέθοδος για την απώλεια βάρους, είναι πιθανότατα πιο αποτελεσματική  ως θεραπεία συντήρησης βάρους σε άτομα που έχουν προηγουμένως χάσει βάρος.

·         Επιπλέον επειδή ο πλακούντας παράγει λεπτίνη [3] τα επίπεδα της αυξάνονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και πέφτουν μετά τον τοκετό.

·         Έχει προταθεί ότι ο κύριος ρόλος της λεπτίνης είναι να λειτουργεί ως σήμα λιμοκτονίας όταν τα επίπεδα είναι χαμηλά ώστε να βοηθήσουν στη διατήρηση των αποθεμάτων λίπους για επιβίωση κατά τη διάρκεια της πείνας. Συνεπώς κατανοούμαι ότι η λεπτίνη δεν φαίνεται να αποτελεί  ένα σήμα κορεσμού για την πρόληψη  υπερκατανάλωσης τροφής, για αυτό ενδεχομένως δεν λειτουργεί με αυτό τον τρόπο στα παχύσαρκα άτομα. Πιθανότατα το τελευταίο μπορεί να αποτελεί ένα εξελεγκτικό όπλο των θηλαστικών ώστε σε περιόδους αφθονίας  τροφής να μπορούν να αποθηκεύουν ενέργεια.

·         Τελευταία  η λεπτίνη έχει αναγνωριστεί ως παράγοντας κυτοκίνης καθώς και φαίνεται να έχει  επίσης  πλειοτροπικές δράσεις  σχετικές με την ανοσολογική απόκριση και τη φλεγμονή [4].

·         Η εξωγενής χορήγηση λεπτίνης εγκρίθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2014 για χρήση σε συγγενή ανεπάρκεια λεπτίνης και γενικευμένη λιποδυστροφία ένα σύνδρομο όπου το σώμα αδυνατεί να παράγει και να διατηρήσει λιπώδη ιστό.

Η λεπτίνη αποτελεί μια βασική ορμόνη του ενδοκρινούς συστήματος, ενός χαοτικού και εξαιρετικά πολύπλοκου συστήματος  που περιλαμβάνει εκατοντάδες συγκοινωνούντες λειτουργίες, σφηνωμένες σε όλο μας το σώμα. Όπως γίνεται κατανοητό   σε αυτό το δαιδαλώδες σύστημα η άκρη του Μίτου της Αριάδνης δεν είναι εφικτό να προσεγγιστεί εύκολα και με τα συμβατικά μέσα. Ωστόσο η επιστήμη διαθέτει πλέον και νέα αναπτυσσόμενα εργαλεία απαντήσεων που σύντομα θα δίνουν λύσεις . Ένα τέτοιο πακέτο εργαλείων παρέχει η διατροφογενετική η επιγενετική και γενικότερα η βιοπληροφορική , όπου η χρήση συγκεκριμένων γενετικών τόπων μπορεί  εξατομικευμένα  να προσφέρει πιο συγκεκριμένες λύσεις. Ένα παράδειγμα αποτελεί μια μελέτη στην οποία οι ερευνητές κατέληξαν  πώς    ο γονότυπος GG των υποδοχέων λεπτίνης (Πολυμορφισμός rs1137101) και τα υψηλότερα επίπεδα λεπτίνης στον ορό μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως παράγοντες κινδύνου για την παιδική παχυσαρκία.

Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι η λεπτίνη είναι μια κομβική ορμόνη στα μεταβολικά μονοπάτια αλλά και στις προσπάθειες απώλειας βάρους με αρκετά τεκμηριωμένο και σαφή ρόλο που ακόμα όμως δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε την πλήρη αποκωδικοποίηση της. Αν θα μπορούσαμε να πούμε κάτι για επίλογο θα ήταν ενδεχομένως μια παράφραση του Άλντους Χάξλεϋ στο γνωστό ‘Οι ατομικοί επιστήμονες στρώνουν το κρεβάτι που θα ξαπλώσει πάνω του η ανθρωπότητα’ Στο ότι πλέον στον 21 αιώνα αυτό το στρώσιμο του κρεβατιού μάλλον περνά στους βιοεπιστήμονες.

 

Βιβλιογραφία:

1.       Brennan AM, Mantzoros CS (2006). "Drug Insight: the role of leptin in human physiology and pathophysiology – emerging clinical applications". Nat Clin Pract Endocrinol Metab. 2 (6): 318–27. doi:10.1038/ncpendmet0196. PMID 16932309.

2.       Rosenbaum M, Leibel RL. 20 years of leptin: role of leptin in energy homeostasis in humans. J Endocrinol 2014; 223: T83–T96. [PMC free article] [PubMed]

3.       Zhao J, Townsend KL, Schulz LC, Kunz TH, Li C, Widmaier EP (2004). "Leptin receptor expression increases in placenta, but not hypothalamus, during gestation in Mus musculus and Myotis lucifugus". Placenta. 25 (8–9): 712–22. doi:10.1016/j.placenta.2004.01.017. PMID 15450389.

4.       Obici S, Rossetti L (December 2003). "Minireview: nutrient sensing and the regulation of insulin action and energy balance". Endocrinology. 144 (12): 5172–78. doi:10.1210/en.2003-0999. PMID 12970158.

5.       Scotece M, Conde J, Vuolteenaho K, Koskinen A, López V, Gómez-Reino J, Lago F, Moilanen E, Gualillo O (2014). "Adipokines as drug targets in joint and bone disease". Drug Discovery Today. 19 (3): 241–58. doi:10.1016/j.drudis.2013.07.012. PMID 23906693.

6.       Eldosouky MK¹, Abdu Allah AM², AbdElmoneim A³, Al-Ahmadi NS⁴.  Correlation between serum leptin and its gene expression to the anthropometric measures in overweight and obese children. Cell Mol Biol (Noisy-le-grand). 2018 Jan 31;64(1):84-90. doi: 10.14715/cmb/2018.64.1.15.

Διατροφή για καλύτερη Διάθεση

Πλέον φτάσαμε στη καρδιά του Φθινοπώρου και μαζί με τα σαγηνευτικά ηλιοβασιλέματα και τις ατέλειωτες ώρες ρακέτας στην παραλία, χάνεται αργά και σταθερά η καλή μας διάθεση ενώ ταυτόχρονα ξεμυτίζει η ενοχλητική  δυσθυμία. Μέχρι ένα σημείο η εποχική έλλειψη όρεξης , η κακή διάθεση και η μελαγχολία κρέμονται στωικά κάτω απ´ τα φθινοπωρινά σύννεφα που εξοβελίζουν τον ήλιο. Ανάλογα με το γεωγραφικό μεσημβρινό που έχουμε γεννηθεί και ζούμε, ο οργανισμός μας είναι εξοικιωμένος  με αυτές τις αέναες κυκλικές διακυμάνσεις που αν μη τι  άλλο αποτελούν μια επιπόπροσθετη κιρκάδια έκφραση της ζωής 

. 

Αν προσθέσουμε  τα επιμέρους κοινωνικοοικονομικά ζητηματα η εξίσωση γίνεται πολυπλοκότερη  ενώ συνάμα η ένταση αυτών των δυσάρεστων συναισθημάτων μεγαλώνει επιτείνοντας το πρόβλημα. Όπως γίνεται και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν υπάρχει κάποια  μαγική λύση επιστροφής της καλής ψυχολογίας μας. Η αλήθεια είναι ότι αν  αγγίξουμε το θέμα φιλοσοφικά, όπως έχει αναφέρει και ο Αριστοτέλης ´μεταβολή δε πάντων γλυκύ' θέλοντας να τονίσει ότι η ποικιλία στη ζωή μας δίνει πραγματικό νόημα και μέτρο σύγκρισης του τώρα. Δεν μπορώ να φανταστώ μια ζωή όπου ο δατισμός υπερέχει οδηγώντας σε μια αφύσικη μονοτονία. Αυτό συμβαίνει και με τη ψυχολογία μας η οποία καλή ή κακή πεσμένη ή εξυψωμένη μέχρι ένα σημείο καθορίζεται και από την εποχικότητα. 

Στο παρών άρθρο εντοπίζουμε σε κάποιες διατροφικές συμβουλές ώστε αυτό το παροδικό φαινόμενο όσο είναι δυνατόν να αμβλυνθεί περιορίζοντας επιπροσθέτως το χρόνο εμφάνισης καθώς και υποβοηθώντας την ταχύτερη ανάκαμψη. Σε καμία περίπτωση δεν απευθύνεται σε παθολογικές μορφές κατάθλιψης καθώς και δεν υποκαθιστά άλλες ιατρικές πράξεις που κρίνονται απαραίτητες.

Σαφώς και υπάρχουν πολλά τρόφιμα που μπορούν να βοηθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση, ωστόσο ξεχωρίζουμε 10 κατηγορίες που επιστημονικά φαίνεται ότι συγκεντρώνουν αρκετά θετικά στοιχεία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του τροφίμου δεν είναι άλλο από την συνεργική του δράση. Καθαρά για τεχνικούς και ερευνητικούς σκοπούς οι μελέτες σχεδιάζονται έτσι ώστε αρκετές φορές(όχι πάντα) να δίνουν έμφαση σε κάποιο συστατικό τροφίμου και τη διερεύνηση του, παρόλα αυτά συχνά αγνοούμε  ότι η θετική δράση ενός τροφίμου μπορεί να προκύπτει από συνεργασία, αλληλεπικαλύψεις ή αλληλοεκτροπές  εκατοντάδων ουσιών που περιέχει. Προχωρώντας καταγράφονται τα εξής: 

1.      Πράσινα φυλλώδη λαχανικά και μπρόκολο περιέχουν σημαντικές ποσότητες  φυλλικού οξέος, ασβεστίου, μαγνησίου και βιταμίνης Κ. Το φυλλικό  έχει χρησιμοποιηθεί ως συμπλήρωμα για τη βελτίωση της κατάθλιψης [1].

2.      Μύδια και στρείδια. Τα στρείδια και τα οστρακοειδή περιέχουν άφθονη βιταμίνη Β12, η ​​οποία είναι σημαντική για τους νευροδιαβιβαστές στον εγκέφαλο και τα νευρικό σύστημα. Εάν είστε vegan ή χορτοφάγος, μπορεί να έχετε χαμηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη Β12 επειδή βρίσκεται κυρίως στο κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά. Είναι σημαντικό να βρείτε εναλλακτικές πηγές βιταμίνης Β12 ακόμα και αν χρειαστεί να λαμβάνετε συμπλήρωμα.

3.      Ψάρια και ιχθυέλαιο. Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι η υψηλή κατανάλωση ψαριών μειώνει την κατάθλιψη [2]. Αυτό μπορεί εν μέρει να οφείλεται στο γεγονός ότι τα ψάρια είναι συχνά μια καλή πηγή ωμέγα-3 λιπαρών οξέων το οποίο αποτελεί ένα αποτελεσματικό συμπλήρωμα στη θεραπεία της κατάθλιψης [3]. Αν χρησιμοποιείτε συμπληρώματα ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, οι περισσότερες μελέτες συνιστούν 1 έως 3 γραμμάρια ημερησίως ενώ πρέπει να περιέχει περισσότερο εικοσαπεντανοϊκό οξύ (EPA) από το εικοσιδυαεξανοϊκό οξύ (DHA) που αναγράφεται στην ετικέτα. Επίσης προκειμένου να αποφευχθεί η έκθεση σε υδράργυρο που βρίσκεται στα λιπαρά ψάρια, οι έγκυες γυναίκες πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτικές σχετικά με τη ποσότητα και τα είδη ψαριών που καταναλώνουν.

4.      Καρύδια, αμύγδαλα και φουντούκια. Τα καρύδια αποτελούν μια σημαντική πηγή βιταμίνης Ε, ενώ μπορείτε να τα καταναλώνετε ωμά και ανάλατα. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι μια μεσογειακή διατροφή αποτελούμενη καθημερινά με 60 γραμμάρια μικτών καρπών, όπως τα καρύδια, τα αμύγδαλα και τα φουντούκια, μείωσε σημαντικά την κατάθλιψη [4].

5.      Μούρα. Έχει βρεθεί ότι προστατεύουν τον εγκέφαλο και συγκεκριμένα  σε μια μελέτη η κατανάλωση δύο μερίδων blueberries την εβδομάδα συνδέεται με τη μείωση του κινδύνου της νόσου του Alzheimer κατά 35% [5].

6.      Φακές, ρεβίθια, φασόλια. Τα όσπρια περιέχουν υψηλά επίπεδα φολικού και ψευδαργύρου, τα οποία και τα δύο έχουν χρησιμοποιηθεί  αποτελεσματικά ως συμπληρώματα για την κατάθλιψη [6]. Η λήψη επαρκούς ψευδαργύρου είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους χορτοφάγους και τους βέγκαν, καθώς η απορρόφηση ψευδαργύρου μπορεί να μειωθεί κατά 50% από τα φυτά. Τα φασόλια είναι μια καλή πηγή πρωτεϊνών και διατηρούν σταθερά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα επιπλέον τα φασόλια όπως επίσης και τα μαυρομάτικα φασόλια περιέχουν   υψηλά επίπεδα φυλλικού οξέος.

7.      Μαύρη σοκολάτα. Η μαύρη σοκολάτα και το κακάο (καβουρντισμένο κακάο) περιέχουν πολυφαινόλες, έναν τύπο αντιοξειδωτικού που βρίσκεται στα φυτά που έχει βρεθεί ότι βελτιώνει την ηρεμία και επιφέρει ευχαρίστηση σε μελέτες όπου οι άνθρωποι έλαβαν ένα μείγμα ποτών σοκολάτας [7] . Το κακάο και η σκόνη κακάο ενδέχεται να περιέχουν τοξικά βαρέα μέταλλα, ανάλογα με το εμπορικό σήμα. Αυτά δεν θα αναγράφονται στην ετικέτα, οπότε αν είναι εφικτό ελέγξτε τις ανεξάρτητες δοκιμές εργαστηρίων, όπως τα εργαστήρια καταναλωτών πριν από την αγορά.

8.      Σπόροι κολοκύθας. Ένα τέταρτο του φλιτζανιού περιέχει σχεδόν το ήμισυ της καθημερινής συνιστώμενης δόσης για το μαγνήσιο, που αποτελεί απαραίτητο μέταλλο για να σας προστατεύσει από την κατάθλιψη και το άγχος [8]. Οι σπόροι κολοκύθας περιέχουν επίσης ψευδάργυρο,  ωμέγα-3 λιπαρά οξέα και τρυπτοφάνη, που βοηθάει στον καλύτερη ποιότητα ύπνου.

9.       Ζυμωμένα τρόφιμα και προβιοτικά. Οι ερευνητές ρίχνουν φως στη σημαντική σύνδεση μεταξύ των βακτηριδίων στο έντερο (το λεγόμενο "δεύτερο εγκέφαλο") και στη διάθεσή σας. Τα ζυμωμένα τρόφιμα όπως το γιαούρτι και το ξινολάχανο περιέχουν προβιοτικά και μπορούν να μειώσουν το κοινωνικό άγχος. Τα ζυμωμένα τρόφιμα και τα προβιοτικά μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην κατάθλιψη και το άγχος κάτι που φάνηκε σε μια μετανάλυση [9] στην οποία χρησιμοποιήθηκε και μια μελέτη με ασθενής με major Depression.

10.   Turmeric. Το δραστικό συστατικό του κουρκουμά είναι η κουρκουμίνη, μια αντιφλεγμονώδης ουσία που έχει βρεθεί ότι βελτιώνει την αποτελεσματικότητα των αντικαταθλιπτικών για τη μείωση της κατάθλιψης [10]. Μπορείτε να το πιείτε σε ένα τσάι ή να το προσθέσετε στα καθημερινά σας πιάτα όπως  σαλάτες και σάλτσες ζυμαρικών.

Ωστόσο η παραπάνω λίστα τροφίμων αν και χρήσιμη, από μόνη της δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά αν δεν κάνουμε  κάποιες παράλληλες σκέψεις και δεν δημιουργήσουμε ορισμένες στρατηγικές ώστε να χρησιμοποιηθούν σωστά. Σε καμία περίπτωση δεν λειτουργούμε σπασμωδικά εντάσσοντας όλα τα τρόφιμα άναρχα στη διατροφή μας, σε αντίθετη περίπτωση απλά θα φορτώσουμε την καθημερινότητα μας με περίσσιες θερμίδες ειδικά με τη σοκολάτα και τους ξηρούς καρπούς. Βλέπουμε λοιπόν ποια είναι η διαθεσιμότητα των παραπάνω τροφίμων σε συνδυασμό με την τιμή και τα γούστα μας, έτσι καταλήγουμε σε 3-5 από αυτά που είναι εφικτό να καταναλωθούν σε καθημερινή ή  εβδομαδιαία βάση. Επίσης ενεργοποιούμε τη δημιουργικότητα μας και φτιάχνουμε συνδυασμούς με άλλα τρόφιμα ώστε εύκολα και υγιεινά να γίνουμε αποτελεσματικότεροι, για παράδειγμα τα μούρα συνδυάζονται τέλεια με το γιαούρτι και τους ξηρούς καρπούς, ενώ τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και τα ψάρια παντρεύονται σε δεκάδες συνταγές, γενικά το διαδίκτυο και η τηλεόραση βρίθουν από συμπαθητικές έως χρήσιμες μαγειρικές εκπομπές που κινητοποιούν την έμπνευση μας.

Τελειώνοντας θα ήταν σκόπιμο να αναφερθεί ένας σημαντικότατος εγκάρσιως διατροφικός παράγοντας που μπορεί να επιστρατευτεί ώστε να ανακτήσουμε τη χαμένη μας καλοκαιρινή διάθεση. Στην αρχαία Ελλάδα το συμπόσιο (συν+πίνειν) ήταν μια διαδεδομένη συνήθεια συνάθροισης και διασκέδασης με κοινό παρονομαστή τη τροφή και το κρασί, ενώ στις μέρες μας η συγκεκριμένη συνήθεια φθίνει. Ειδικά αυτή η αντίστροφη βουτιά από τις παραλίες στο χειμερινό ηλιοστάσιο χτυπά τη κοινωνικότητα μας και αυτό αποτελεί μια διαχειρίσιμη  κατάσταση όπου η τροφή μπορεί να αποτελέσει κοινό τόπο ενεργοποίησης του διεγέρτη διάθεσης. Σε μια μεγάλη μελέτη (Thai Cohort Study, 2015) [11] που χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια αυτοαξιολόγησης για 87.500 άτομα φάνηκε ότι τα  κοινά οικογενειακά γεύματα  και  οι ετήσιες εορταστικές εκδηλώσεις προάγουν την ευτυχία . Επίσης, η ευτυχία μπορεί  να εκδηλωθεί στην καθημερινότητα μέσω συχνότερων γευμάτων με άλλους. Αυτό ισχύει τόσο για τη Βουδιστική Ασία, όσο και για τις χριστιανικές κοινωνίες κάτι που έρχεται να επικαιροποιήσει την ανάγκη επαφής μιας και η τελευταία χάνεται με ιλιγγιώδεις ταχύτητες περιζωμένη σε ταμπλέτες και  στοιβαγμένη μέσα σε εγωπαθή smartphone. Ποιος ξέρει, τελικά όταν ο Επίκουρος υποστήριζε ‘Θα πρέπει να βρούμε με ποιον θα φάμε και θα πιούμε, πριν βρούμε τι θα φάμε και θα πιούμε’ ίσως είχε στο μυαλό του πολλά περισσότερα από όσα νομίζουμε.

 Βιβλιογραφία:

1.     Folate for depressive disorders: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Taylor MJ, Carney SM, Goodwin GM, Geddes JR J Psychopharmacol. 2004 Jun; 18(2):251-6.

2.     Depressive symptoms and diet: their effects on prospective inflammation levels in the elderly. Luciano M, Mõttus R, Starr JM, McNeill G, Jia X, Craig LC, Deary IJ Brain Behav Immun. 2012 Jul; 26(5):717-20.

3.     Meta-analysis of the effects of eicosapentaenoic acid (EPA) in clinical trials in depression. Sublette ME, Ellis SP, Geant AL, Mann JJ J Clin Psychiatry. 2011 Dec; 72(12):1577-84.

4.     Pribis P. Effects of Walnut Consumption on Mood in Young Adults—A Randomized Controlled Trial. Nutrients. 2016;8(11):668. doi:10.3390/nu8110668.

5.     KRIKORIAN R, SHIDLER MD, NASH TA, et al. Blueberry Supplementation Improves Memory in Older Adults. Journal of agricultural and food chemistry. 2010;58(7):3996-4000. doi:10.1021/jf9029332.

6.     Ranjbar E, Kasaei MS, Mohammad-Shirazi M, et al. Effects of Zinc Supplementation in Patients with Major Depression: A Randomized Clinical Trial. Iranian Journal of Psychiatry. 2013;8(2):73-79.

7.     Scholey, A. and Owen, L. (2013), Effects of chocolate on cognitive function and mood: a systematic review. Nutr Rev, 71: 665–681. doi:10.1111/nure.12065

8.     Marie-Laure Derom, Carmen Sayón-Orea, José María Martínez-Ortega & Miguel A. Martínez-González Magnesium and depression: a systematic review Nutritional Neuroscience Vol. 16 , Iss. 5,2013

9.     Huang R, Wang K, Hu J. Effect of Probiotics on Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients. 2016;8(8):483. doi:10.3390/nu8080483.

10.  Ng, Qin Xiang et al. Clinical Use of Curcumin in Depression: A Meta-Analysis  Journal of the American Medical Directors Association , Volume 18 , Issue 6 , 503 – 508

11.  Yiengprugsawan V, Banwell C, Takeda W, Dixon J, Seubsman S, Sleigh AC. Health, Happiness and Eating Together: What Can a Large Thai Cohort Study Tell Us? Global Journal of Health Science. 2015;7(4):270-277. doi:10.5539/gjhs.v7n4p270.