Λεπτίνη η Ορμόνη

Λεπτίνη η Ορμόνη

Τα τελευταία χρόνια προωθείτε ταχύτατα η έρευνα σχετικά με την επίδραση διαφόρων ορμονών στο μεταβολισμό και την απώλεια βάρους. Είναι γεγονός ότι η ιδέα της μαγικής ορμόνης που ρυθμίζοντας την θα επιτευχθεί και το επιθυμητό μεταβολικό αποτέλεσμα είναι άκρως  δελεαστική. Ωστόσο το ανθρώπινο σώμα πάντα έχει τη τελευταία λέξη και σίγουρα η θεότητα Πανάκεια  (θεραπεία επι πάσας νόσου) δεν πρόκειται να ξεμυτίσει τόσο εύκολα σερφάροντας  πάνω σε μαγικά χάπια ή αναδυόμενη μέσα από ορούς.

Η λεπτίνη προέρχεται από τη καθόλα  ελληνική λέξη  λεπτή/λεπτός. Γνωστή και  ως η ορμόνη της  "ικανοποίησης", δρα κυρίως ως ρυθμιστής των συνολικών αποθεμάτων ενέργειας του σώματός μας. Λίγο πιο συγκεκριμένα πρόκειται  για μια ορμόνη που παράγεται κυρίως από τα λιπώδη κύτταρα και συμβάλλει στη ρύθμιση της ενεργειακής ισορροπίας εμποδίζοντας το αίσθημα πείνας. Επιπλέον η λεπτίνη αντιτίθεται στις δράσεις της ορμόνης  γκρελίνης,  η αλλιώς «ορμόνη της πείνας». Και οι δύο ορμόνες δρουν σε υποδοχείς που η τοπολογία τους είναι στον  τοξοειδή πυρήνα του υποθάλαμου [1] και αυτό είναι σημαντικό ώστε να κατανοήσουμε  ένα μικρό μέρος της πολυπλοκότητας του συστήματος ρύθμισης της όρεξης μας . Ωστόσο το οξύμωρο είναι ότι ενώ τα παχύσαρκα άτομα μπορεί να έχουν υψηλότερα επίπεδα Λεπτίνης (θυμίζω συνυπάρχει με το λίπος) έχει παρατηρηθεί ότι στα  ίδια άτομα εμφανίζεται μια μειωμένη ευαισθησία στη Λεπτίνη (παρόμοια με την αντίσταση στην ινσουλίνη στον διαβήτη τύπου 2), με αποτέλεσμα την αδυναμία ανίχνευσης του αισθήματος κορεσμού παρά την υψηλή αποθήκευση ενέργειας και τα υψηλά επίπεδα της. 

Με άλλα λόγια φαίνεται ότι υπάρχει κάποιου τύπου διαταραχή στο εν λόγω σύστημα, η οποία εμποδίζει τον εγκέφαλο στο να ανιχνεύσει τα αυξημένα επίπεδα λεπτίνης στο αίμα και να δώσει τη κατάλληλη εντολή για διακοπή σίτισης. 

Σύμφωνα με τον Ζίγκμουντ Φρόυντ  το σημαντικότερο  ερώτημα  που δεν  απαντήθηκε ποτέ και ούτε και αυτός δεν  κατόρθωσε να απαντήσει μετά από τριάντα χρόνια έρευνας, είναι: «τι θέλει μια γυναίκα;» Ωστόσο στην περίπτωση της λεπτίνης αν και γένους θηλυκού, μάλλον τα πράγματα είναι αρκετά πιο απλά. Όμως πάμε να γίνουμε περισσότερο συγκεκριμένοι χρησιμοποιώντας κάποιες βασικές πληροφορίες:

·          Η λεπτίνη μετράται με ειδική εξέταση αίματος. Πολυάριθμες  έρευνες που διεξήχθησαν μετά την ανακάλυψη της λεπτίνης το 1994, παρείχαν μια ομάδα εύρους αναφοράς για φυσιολογικά, υψηλά και χαμηλά επίπεδα λεπτίνης. Επιπλέον, τα εύρη αναφοράς για τα παιδιά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το επίπεδο σεξουαλικής ωριμότητάς τους ενώ  τα επίπεδα εκφράζονται μέσω του  σταδίου "Tanner".

·         Η εξωγενής λήψη λεπτίνης ως θεραπεία συντήρησης βάρους σε άτομα που έχουν ήδη υποστεί απώλεια είναι μια μέθοδος η οποία έχει χρησιμοποιηθεί με ικανοποιητικά αποτελέσματα. Συγκεκριμένα σε μια μετανάλυση [2]  φάνηκε ότι αν και δεν είναι αποτελεσματική μέθοδος για την απώλεια βάρους, είναι πιθανότατα πιο αποτελεσματική  ως θεραπεία συντήρησης βάρους σε άτομα που έχουν προηγουμένως χάσει βάρος.

·         Επιπλέον επειδή ο πλακούντας παράγει λεπτίνη [3] τα επίπεδα της αυξάνονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και πέφτουν μετά τον τοκετό.

·         Έχει προταθεί ότι ο κύριος ρόλος της λεπτίνης είναι να λειτουργεί ως σήμα λιμοκτονίας όταν τα επίπεδα είναι χαμηλά ώστε να βοηθήσουν στη διατήρηση των αποθεμάτων λίπους για επιβίωση κατά τη διάρκεια της πείνας. Συνεπώς κατανοούμαι ότι η λεπτίνη δεν φαίνεται να αποτελεί  ένα σήμα κορεσμού για την πρόληψη  υπερκατανάλωσης τροφής, για αυτό ενδεχομένως δεν λειτουργεί με αυτό τον τρόπο στα παχύσαρκα άτομα. Πιθανότατα το τελευταίο μπορεί να αποτελεί ένα εξελεγκτικό όπλο των θηλαστικών ώστε σε περιόδους αφθονίας  τροφής να μπορούν να αποθηκεύουν ενέργεια.

·         Τελευταία  η λεπτίνη έχει αναγνωριστεί ως παράγοντας κυτοκίνης καθώς και φαίνεται να έχει  επίσης  πλειοτροπικές δράσεις  σχετικές με την ανοσολογική απόκριση και τη φλεγμονή [4].

·         Η εξωγενής χορήγηση λεπτίνης εγκρίθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2014 για χρήση σε συγγενή ανεπάρκεια λεπτίνης και γενικευμένη λιποδυστροφία ένα σύνδρομο όπου το σώμα αδυνατεί να παράγει και να διατηρήσει λιπώδη ιστό.

Η λεπτίνη αποτελεί μια βασική ορμόνη του ενδοκρινούς συστήματος, ενός χαοτικού και εξαιρετικά πολύπλοκου συστήματος  που περιλαμβάνει εκατοντάδες συγκοινωνούντες λειτουργίες, σφηνωμένες σε όλο μας το σώμα. Όπως γίνεται κατανοητό   σε αυτό το δαιδαλώδες σύστημα η άκρη του Μίτου της Αριάδνης δεν είναι εφικτό να προσεγγιστεί εύκολα και με τα συμβατικά μέσα. Ωστόσο η επιστήμη διαθέτει πλέον και νέα αναπτυσσόμενα εργαλεία απαντήσεων που σύντομα θα δίνουν λύσεις . Ένα τέτοιο πακέτο εργαλείων παρέχει η διατροφογενετική η επιγενετική και γενικότερα η βιοπληροφορική , όπου η χρήση συγκεκριμένων γενετικών τόπων μπορεί  εξατομικευμένα  να προσφέρει πιο συγκεκριμένες λύσεις. Ένα παράδειγμα αποτελεί μια μελέτη στην οποία οι ερευνητές κατέληξαν  πώς    ο γονότυπος GG των υποδοχέων λεπτίνης (Πολυμορφισμός rs1137101) και τα υψηλότερα επίπεδα λεπτίνης στον ορό μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως παράγοντες κινδύνου για την παιδική παχυσαρκία.

Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι η λεπτίνη είναι μια κομβική ορμόνη στα μεταβολικά μονοπάτια αλλά και στις προσπάθειες απώλειας βάρους με αρκετά τεκμηριωμένο και σαφή ρόλο που ακόμα όμως δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε την πλήρη αποκωδικοποίηση της. Αν θα μπορούσαμε να πούμε κάτι για επίλογο θα ήταν ενδεχομένως μια παράφραση του Άλντους Χάξλεϋ στο γνωστό ‘Οι ατομικοί επιστήμονες στρώνουν το κρεβάτι που θα ξαπλώσει πάνω του η ανθρωπότητα’ Στο ότι πλέον στον 21 αιώνα αυτό το στρώσιμο του κρεβατιού μάλλον περνά στους βιοεπιστήμονες.

 

Βιβλιογραφία:

1.       Brennan AM, Mantzoros CS (2006). "Drug Insight: the role of leptin in human physiology and pathophysiology – emerging clinical applications". Nat Clin Pract Endocrinol Metab. 2 (6): 318–27. doi:10.1038/ncpendmet0196. PMID 16932309.

2.       Rosenbaum M, Leibel RL. 20 years of leptin: role of leptin in energy homeostasis in humans. J Endocrinol 2014; 223: T83–T96. [PMC free article] [PubMed]

3.       Zhao J, Townsend KL, Schulz LC, Kunz TH, Li C, Widmaier EP (2004). "Leptin receptor expression increases in placenta, but not hypothalamus, during gestation in Mus musculus and Myotis lucifugus". Placenta. 25 (8–9): 712–22. doi:10.1016/j.placenta.2004.01.017. PMID 15450389.

4.       Obici S, Rossetti L (December 2003). "Minireview: nutrient sensing and the regulation of insulin action and energy balance". Endocrinology. 144 (12): 5172–78. doi:10.1210/en.2003-0999. PMID 12970158.

5.       Scotece M, Conde J, Vuolteenaho K, Koskinen A, López V, Gómez-Reino J, Lago F, Moilanen E, Gualillo O (2014). "Adipokines as drug targets in joint and bone disease". Drug Discovery Today. 19 (3): 241–58. doi:10.1016/j.drudis.2013.07.012. PMID 23906693.

6.       Eldosouky MK¹, Abdu Allah AM², AbdElmoneim A³, Al-Ahmadi NS⁴.  Correlation between serum leptin and its gene expression to the anthropometric measures in overweight and obese children. Cell Mol Biol (Noisy-le-grand). 2018 Jan 31;64(1):84-90. doi: 10.14715/cmb/2018.64.1.15.

Διατροφή για καλύτερη Διάθεση

Πλέον φτάσαμε στη καρδιά του Φθινοπώρου και μαζί με τα σαγηνευτικά ηλιοβασιλέματα και τις ατέλειωτες ώρες ρακέτας στην παραλία, χάνεται αργά και σταθερά η καλή μας διάθεση ενώ ταυτόχρονα ξεμυτίζει η ενοχλητική  δυσθυμία. Μέχρι ένα σημείο η εποχική έλλειψη όρεξης , η κακή διάθεση και η μελαγχολία κρέμονται στωικά κάτω απ´ τα φθινοπωρινά σύννεφα που εξοβελίζουν τον ήλιο. Ανάλογα με το γεωγραφικό μεσημβρινό που έχουμε γεννηθεί και ζούμε, ο οργανισμός μας είναι εξοικιωμένος  με αυτές τις αέναες κυκλικές διακυμάνσεις που αν μη τι  άλλο αποτελούν μια επιπόπροσθετη κιρκάδια έκφραση της ζωής 

. 

Αν προσθέσουμε  τα επιμέρους κοινωνικοοικονομικά ζητηματα η εξίσωση γίνεται πολυπλοκότερη  ενώ συνάμα η ένταση αυτών των δυσάρεστων συναισθημάτων μεγαλώνει επιτείνοντας το πρόβλημα. Όπως γίνεται και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν υπάρχει κάποια  μαγική λύση επιστροφής της καλής ψυχολογίας μας. Η αλήθεια είναι ότι αν  αγγίξουμε το θέμα φιλοσοφικά, όπως έχει αναφέρει και ο Αριστοτέλης ´μεταβολή δε πάντων γλυκύ' θέλοντας να τονίσει ότι η ποικιλία στη ζωή μας δίνει πραγματικό νόημα και μέτρο σύγκρισης του τώρα. Δεν μπορώ να φανταστώ μια ζωή όπου ο δατισμός υπερέχει οδηγώντας σε μια αφύσικη μονοτονία. Αυτό συμβαίνει και με τη ψυχολογία μας η οποία καλή ή κακή πεσμένη ή εξυψωμένη μέχρι ένα σημείο καθορίζεται και από την εποχικότητα. 

Στο παρών άρθρο εντοπίζουμε σε κάποιες διατροφικές συμβουλές ώστε αυτό το παροδικό φαινόμενο όσο είναι δυνατόν να αμβλυνθεί περιορίζοντας επιπροσθέτως το χρόνο εμφάνισης καθώς και υποβοηθώντας την ταχύτερη ανάκαμψη. Σε καμία περίπτωση δεν απευθύνεται σε παθολογικές μορφές κατάθλιψης καθώς και δεν υποκαθιστά άλλες ιατρικές πράξεις που κρίνονται απαραίτητες.

Σαφώς και υπάρχουν πολλά τρόφιμα που μπορούν να βοηθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση, ωστόσο ξεχωρίζουμε 10 κατηγορίες που επιστημονικά φαίνεται ότι συγκεντρώνουν αρκετά θετικά στοιχεία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του τροφίμου δεν είναι άλλο από την συνεργική του δράση. Καθαρά για τεχνικούς και ερευνητικούς σκοπούς οι μελέτες σχεδιάζονται έτσι ώστε αρκετές φορές(όχι πάντα) να δίνουν έμφαση σε κάποιο συστατικό τροφίμου και τη διερεύνηση του, παρόλα αυτά συχνά αγνοούμε  ότι η θετική δράση ενός τροφίμου μπορεί να προκύπτει από συνεργασία, αλληλεπικαλύψεις ή αλληλοεκτροπές  εκατοντάδων ουσιών που περιέχει. Προχωρώντας καταγράφονται τα εξής: 

1.      Πράσινα φυλλώδη λαχανικά και μπρόκολο περιέχουν σημαντικές ποσότητες  φυλλικού οξέος, ασβεστίου, μαγνησίου και βιταμίνης Κ. Το φυλλικό  έχει χρησιμοποιηθεί ως συμπλήρωμα για τη βελτίωση της κατάθλιψης [1].

2.      Μύδια και στρείδια. Τα στρείδια και τα οστρακοειδή περιέχουν άφθονη βιταμίνη Β12, η ​​οποία είναι σημαντική για τους νευροδιαβιβαστές στον εγκέφαλο και τα νευρικό σύστημα. Εάν είστε vegan ή χορτοφάγος, μπορεί να έχετε χαμηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη Β12 επειδή βρίσκεται κυρίως στο κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά. Είναι σημαντικό να βρείτε εναλλακτικές πηγές βιταμίνης Β12 ακόμα και αν χρειαστεί να λαμβάνετε συμπλήρωμα.

3.      Ψάρια και ιχθυέλαιο. Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι η υψηλή κατανάλωση ψαριών μειώνει την κατάθλιψη [2]. Αυτό μπορεί εν μέρει να οφείλεται στο γεγονός ότι τα ψάρια είναι συχνά μια καλή πηγή ωμέγα-3 λιπαρών οξέων το οποίο αποτελεί ένα αποτελεσματικό συμπλήρωμα στη θεραπεία της κατάθλιψης [3]. Αν χρησιμοποιείτε συμπληρώματα ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, οι περισσότερες μελέτες συνιστούν 1 έως 3 γραμμάρια ημερησίως ενώ πρέπει να περιέχει περισσότερο εικοσαπεντανοϊκό οξύ (EPA) από το εικοσιδυαεξανοϊκό οξύ (DHA) που αναγράφεται στην ετικέτα. Επίσης προκειμένου να αποφευχθεί η έκθεση σε υδράργυρο που βρίσκεται στα λιπαρά ψάρια, οι έγκυες γυναίκες πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτικές σχετικά με τη ποσότητα και τα είδη ψαριών που καταναλώνουν.

4.      Καρύδια, αμύγδαλα και φουντούκια. Τα καρύδια αποτελούν μια σημαντική πηγή βιταμίνης Ε, ενώ μπορείτε να τα καταναλώνετε ωμά και ανάλατα. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι μια μεσογειακή διατροφή αποτελούμενη καθημερινά με 60 γραμμάρια μικτών καρπών, όπως τα καρύδια, τα αμύγδαλα και τα φουντούκια, μείωσε σημαντικά την κατάθλιψη [4].

5.      Μούρα. Έχει βρεθεί ότι προστατεύουν τον εγκέφαλο και συγκεκριμένα  σε μια μελέτη η κατανάλωση δύο μερίδων blueberries την εβδομάδα συνδέεται με τη μείωση του κινδύνου της νόσου του Alzheimer κατά 35% [5].

6.      Φακές, ρεβίθια, φασόλια. Τα όσπρια περιέχουν υψηλά επίπεδα φολικού και ψευδαργύρου, τα οποία και τα δύο έχουν χρησιμοποιηθεί  αποτελεσματικά ως συμπληρώματα για την κατάθλιψη [6]. Η λήψη επαρκούς ψευδαργύρου είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους χορτοφάγους και τους βέγκαν, καθώς η απορρόφηση ψευδαργύρου μπορεί να μειωθεί κατά 50% από τα φυτά. Τα φασόλια είναι μια καλή πηγή πρωτεϊνών και διατηρούν σταθερά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα επιπλέον τα φασόλια όπως επίσης και τα μαυρομάτικα φασόλια περιέχουν   υψηλά επίπεδα φυλλικού οξέος.

7.      Μαύρη σοκολάτα. Η μαύρη σοκολάτα και το κακάο (καβουρντισμένο κακάο) περιέχουν πολυφαινόλες, έναν τύπο αντιοξειδωτικού που βρίσκεται στα φυτά που έχει βρεθεί ότι βελτιώνει την ηρεμία και επιφέρει ευχαρίστηση σε μελέτες όπου οι άνθρωποι έλαβαν ένα μείγμα ποτών σοκολάτας [7] . Το κακάο και η σκόνη κακάο ενδέχεται να περιέχουν τοξικά βαρέα μέταλλα, ανάλογα με το εμπορικό σήμα. Αυτά δεν θα αναγράφονται στην ετικέτα, οπότε αν είναι εφικτό ελέγξτε τις ανεξάρτητες δοκιμές εργαστηρίων, όπως τα εργαστήρια καταναλωτών πριν από την αγορά.

8.      Σπόροι κολοκύθας. Ένα τέταρτο του φλιτζανιού περιέχει σχεδόν το ήμισυ της καθημερινής συνιστώμενης δόσης για το μαγνήσιο, που αποτελεί απαραίτητο μέταλλο για να σας προστατεύσει από την κατάθλιψη και το άγχος [8]. Οι σπόροι κολοκύθας περιέχουν επίσης ψευδάργυρο,  ωμέγα-3 λιπαρά οξέα και τρυπτοφάνη, που βοηθάει στον καλύτερη ποιότητα ύπνου.

9.       Ζυμωμένα τρόφιμα και προβιοτικά. Οι ερευνητές ρίχνουν φως στη σημαντική σύνδεση μεταξύ των βακτηριδίων στο έντερο (το λεγόμενο "δεύτερο εγκέφαλο") και στη διάθεσή σας. Τα ζυμωμένα τρόφιμα όπως το γιαούρτι και το ξινολάχανο περιέχουν προβιοτικά και μπορούν να μειώσουν το κοινωνικό άγχος. Τα ζυμωμένα τρόφιμα και τα προβιοτικά μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην κατάθλιψη και το άγχος κάτι που φάνηκε σε μια μετανάλυση [9] στην οποία χρησιμοποιήθηκε και μια μελέτη με ασθενής με major Depression.

10.   Turmeric. Το δραστικό συστατικό του κουρκουμά είναι η κουρκουμίνη, μια αντιφλεγμονώδης ουσία που έχει βρεθεί ότι βελτιώνει την αποτελεσματικότητα των αντικαταθλιπτικών για τη μείωση της κατάθλιψης [10]. Μπορείτε να το πιείτε σε ένα τσάι ή να το προσθέσετε στα καθημερινά σας πιάτα όπως  σαλάτες και σάλτσες ζυμαρικών.

Ωστόσο η παραπάνω λίστα τροφίμων αν και χρήσιμη, από μόνη της δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά αν δεν κάνουμε  κάποιες παράλληλες σκέψεις και δεν δημιουργήσουμε ορισμένες στρατηγικές ώστε να χρησιμοποιηθούν σωστά. Σε καμία περίπτωση δεν λειτουργούμε σπασμωδικά εντάσσοντας όλα τα τρόφιμα άναρχα στη διατροφή μας, σε αντίθετη περίπτωση απλά θα φορτώσουμε την καθημερινότητα μας με περίσσιες θερμίδες ειδικά με τη σοκολάτα και τους ξηρούς καρπούς. Βλέπουμε λοιπόν ποια είναι η διαθεσιμότητα των παραπάνω τροφίμων σε συνδυασμό με την τιμή και τα γούστα μας, έτσι καταλήγουμε σε 3-5 από αυτά που είναι εφικτό να καταναλωθούν σε καθημερινή ή  εβδομαδιαία βάση. Επίσης ενεργοποιούμε τη δημιουργικότητα μας και φτιάχνουμε συνδυασμούς με άλλα τρόφιμα ώστε εύκολα και υγιεινά να γίνουμε αποτελεσματικότεροι, για παράδειγμα τα μούρα συνδυάζονται τέλεια με το γιαούρτι και τους ξηρούς καρπούς, ενώ τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και τα ψάρια παντρεύονται σε δεκάδες συνταγές, γενικά το διαδίκτυο και η τηλεόραση βρίθουν από συμπαθητικές έως χρήσιμες μαγειρικές εκπομπές που κινητοποιούν την έμπνευση μας.

Τελειώνοντας θα ήταν σκόπιμο να αναφερθεί ένας σημαντικότατος εγκάρσιως διατροφικός παράγοντας που μπορεί να επιστρατευτεί ώστε να ανακτήσουμε τη χαμένη μας καλοκαιρινή διάθεση. Στην αρχαία Ελλάδα το συμπόσιο (συν+πίνειν) ήταν μια διαδεδομένη συνήθεια συνάθροισης και διασκέδασης με κοινό παρονομαστή τη τροφή και το κρασί, ενώ στις μέρες μας η συγκεκριμένη συνήθεια φθίνει. Ειδικά αυτή η αντίστροφη βουτιά από τις παραλίες στο χειμερινό ηλιοστάσιο χτυπά τη κοινωνικότητα μας και αυτό αποτελεί μια διαχειρίσιμη  κατάσταση όπου η τροφή μπορεί να αποτελέσει κοινό τόπο ενεργοποίησης του διεγέρτη διάθεσης. Σε μια μεγάλη μελέτη (Thai Cohort Study, 2015) [11] που χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια αυτοαξιολόγησης για 87.500 άτομα φάνηκε ότι τα  κοινά οικογενειακά γεύματα  και  οι ετήσιες εορταστικές εκδηλώσεις προάγουν την ευτυχία . Επίσης, η ευτυχία μπορεί  να εκδηλωθεί στην καθημερινότητα μέσω συχνότερων γευμάτων με άλλους. Αυτό ισχύει τόσο για τη Βουδιστική Ασία, όσο και για τις χριστιανικές κοινωνίες κάτι που έρχεται να επικαιροποιήσει την ανάγκη επαφής μιας και η τελευταία χάνεται με ιλιγγιώδεις ταχύτητες περιζωμένη σε ταμπλέτες και  στοιβαγμένη μέσα σε εγωπαθή smartphone. Ποιος ξέρει, τελικά όταν ο Επίκουρος υποστήριζε ‘Θα πρέπει να βρούμε με ποιον θα φάμε και θα πιούμε, πριν βρούμε τι θα φάμε και θα πιούμε’ ίσως είχε στο μυαλό του πολλά περισσότερα από όσα νομίζουμε.

 Βιβλιογραφία:

1.     Folate for depressive disorders: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Taylor MJ, Carney SM, Goodwin GM, Geddes JR J Psychopharmacol. 2004 Jun; 18(2):251-6.

2.     Depressive symptoms and diet: their effects on prospective inflammation levels in the elderly. Luciano M, Mõttus R, Starr JM, McNeill G, Jia X, Craig LC, Deary IJ Brain Behav Immun. 2012 Jul; 26(5):717-20.

3.     Meta-analysis of the effects of eicosapentaenoic acid (EPA) in clinical trials in depression. Sublette ME, Ellis SP, Geant AL, Mann JJ J Clin Psychiatry. 2011 Dec; 72(12):1577-84.

4.     Pribis P. Effects of Walnut Consumption on Mood in Young Adults—A Randomized Controlled Trial. Nutrients. 2016;8(11):668. doi:10.3390/nu8110668.

5.     KRIKORIAN R, SHIDLER MD, NASH TA, et al. Blueberry Supplementation Improves Memory in Older Adults. Journal of agricultural and food chemistry. 2010;58(7):3996-4000. doi:10.1021/jf9029332.

6.     Ranjbar E, Kasaei MS, Mohammad-Shirazi M, et al. Effects of Zinc Supplementation in Patients with Major Depression: A Randomized Clinical Trial. Iranian Journal of Psychiatry. 2013;8(2):73-79.

7.     Scholey, A. and Owen, L. (2013), Effects of chocolate on cognitive function and mood: a systematic review. Nutr Rev, 71: 665–681. doi:10.1111/nure.12065

8.     Marie-Laure Derom, Carmen Sayón-Orea, José María Martínez-Ortega & Miguel A. Martínez-González Magnesium and depression: a systematic review Nutritional Neuroscience Vol. 16 , Iss. 5,2013

9.     Huang R, Wang K, Hu J. Effect of Probiotics on Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients. 2016;8(8):483. doi:10.3390/nu8080483.

10.  Ng, Qin Xiang et al. Clinical Use of Curcumin in Depression: A Meta-Analysis  Journal of the American Medical Directors Association , Volume 18 , Issue 6 , 503 – 508

11.  Yiengprugsawan V, Banwell C, Takeda W, Dixon J, Seubsman S, Sleigh AC. Health, Happiness and Eating Together: What Can a Large Thai Cohort Study Tell Us? Global Journal of Health Science. 2015;7(4):270-277. doi:10.5539/gjhs.v7n4p270.

Πως να επιλέγουμε Ελαιόλαδο

Ελαιόλαδο, ένα αγαθό άμεσα συνυφασμένο με την Ελληνική Γή, τις παραδόσεις και τη κουλτούρα μας ως Λαός. Κινούμενο μεταξύ θρύλων, ιστοριών και παραδόσεων αποτελεί μακράν το τρόφιμο με την μεγαλύτερη χρήση στη διατροφή αλλά και τον καλλωπισμό. 

Ξεκινώντας από τον όμηρο ο οποίος αναφέρεται συχνά στην Ελιά και τις χρήσεις της αλλά και φτάνοντας στου νεώτερους ποιητές του εικοστού αιώνα όπως Ελύτης και Ρίτσος που αποδίδουν στην Ελιά έντονη σημειολογία, κατανοούμε την εξέχουσα θέση του ελαιόδεντρου  και των προϊόντων του στην Ελληνική παράδοση. Ο Γιώργος Σεφέρης αναφέρει

Δεν φανταζόμουνα έτσι τη θλίψη

και το θάνατο

έφυγα και ξαναγύρισα στη θάλασσα.

Τη νύχτα πάνω στην κουβέρτα

του Άη Νικόλα ονειρεύτηκα

μια παμπάλαια ελιά να δακρύζει

Και πραγματικά αυτό το υπερ αιωνόβιο δέντρο που ενίοτε σε τούτο τον τόπο δακρύζει έχει και το καταπληκτικό προσόν να ζωγραφίζει την Ελληνική ύπαιθρο με αυτό το απαλό πράσινο χρώμα που λαμπυρίζει κάτω απ΄τις ακτίνες καθρεφτίζοντας υγεία και αγνότητα.

Στην πραγματικότητα αν και τα Ελαιόδεντρα αποτελούν αιώνιους ακίνητους μάρτυρες του χρόνου η ανθεκτικότητα τους σε περιβαλλοντικές αντιξοότητες και όχι μόνο είναι ασύγκριτη. 

Το πραγματικό πρόβλημα ξεκινά μετά την συγκομιδή του καρπού της Ελιάς και μεγιστοποιείτε κατά τη διαδικασία μεταφοράς, έκθλιψης του καρπού , τυποποίησης και αποθήκευσης. Όσο ανθεκτικό είναι το ελαιόδέντρο τόσο ευαίσθητο και επιρρεπές σε διάφορες αλλοιώσεις είναι το προϊόν του ελαιολάδου.

Στο παρών άρθρο θα προσπαθήσω πολύ σύντομα να αναφέρω τις κατηγοριοποιήσεις του Ελαιολάδου βάση ποιότητας και σύστασης αλλά και μερικούς εύκολους και γρήγορους τρόπους να αποφύγετε τις κακοτοπιές. Στην προκειμένη περίπτωση οι κακοτοπιές είναι δύο και πρόκειται α) για ένα από τα  αρχαιότερα οικονομικά εγκλήματα τη νοθεία β) το ελαττωματικό σε ποιοτικά χαρακτηριστικά ελαιόλαδο.

Αρχικά λοιπόν θα πρέπει να ενεργοποιήσουμε το απαραίτητο προσόν ενός καταναλωτή το οποίο δεν είναι άλλο από την παρατήρηση των ετικετών. Μια φιάλη στο super market που αναγράφει ελαιόλαδο δεν έχει καμία απολύτως σχέση με λαδάκι που έβγαλαν δυστυχώς μόνο πέρυσι   τα 10 δέντρα σας στο χωρίο. Η αλήθεια είναι ότι σε αυτή την περίπτωση δεν σας κοροϊδεύει κάποιος, ούτε υπάρχει κάποια συνωμοσία, απλά η βιομηχανία τροφίμων ακολουθεί ευλαβικά τον Κώδικα τροφίμων και ποτών και τις εκάστοτε αγορανομικές και άλλες διατάξεις. Συνεπώς πρέπει να γνωρίζεται ότι το ελαιόλαδο διαχωρίζεται στις παρακάτω κατηγορίες :

   1. Παρθένα Ελαιόλαδα

Έλαια που λαμβάνονται από τον ελαιόκαρπο μόνο με μηχανικές μεθόδους ή άλλες φυσικές επεξεργασίες, με συνθήκες που δεν προκαλούν αλλοίωση του ελαίου και τα οποία δεν έχουν υποστεί καμία άλλη επεξεργασία πλην της πλύσης, της μετάγγισης, της φυγοκέντρισης και της διήθησης.

Τα έλαια αυτά κατατάσσονται και ταξινομούνται αναλυτικά με τις ακόλουθες ονομασίες:

α. Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο

Το ελαιόλαδο του οποίου η περιεκτικότητα σε ελεύθερα λιπαρά οξέα (οξύτητα) δεν υπερβαίνει τα 0,8 g ανά 100 g (0,8%) και τα άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι σύμφωνα με τα προβλεπόμενα για τη κατηγορία αυτή.

β. Παρθένο Ελαιόλαδο

Το ελαιόλαδο η οξύτητα του οποίου δεν υπερβαίνει το 2% και τα άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι σύμφωνα με τα προβλεπόμενα για την κατηγορία αυτή.

γ. Ελαιόλαδο Λαμπάντε

Το ελαιόλαδο του οποίου η οξύτητα είναι μεγαλύτερη το 2% και τα άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι σύμφωνα με τα προβλεπόμενα για την κατηγορία αυτή.

2. Εξευγενισμένο Ελαιόλαδο

Το ελαιόλαδο που λαμβάνεται από τον εξευγενισμό παρθένων ελαιολάδων, η οξύτητα του οποίου δεν υπερβαίνει το 0,3% και τα άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι σύμφωνα με τα προβλεπόμενα για την κατηγορία αυτή.

3. Ελαιόλαδο - αποτελούμενο από εξευγενισμένα ελαιόλαδα και παρθένα ελαιόλαδα

Το έλαιο που λαμβάνεται από ανάμειξη εξευγενισμένου ελαιολάδου και παρθένων ελαιολάδων, εκτός από το ελαιόλαδο λαμπάντε, η οξύτητα του οποίου δεν υπερβαίνει το 1% και τα άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι σύμφωνα με τα προβλεπόμενα για την κατηγορία αυτή.

4. Ακατέργαστο Πυρηνέλαιο

Το έλαιο που λαμβάνεται από τους πυρήνες της ελιάς, κατόπιν επεξεργασίας με διαλύτες ή με φυσικά μέσα ή το έλαιο που αντιστοιχεί (με εξαίρεση ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά) σε ελαιόλαδο λαμπάντε.

5. Εξευγενισμένο Πυρηνέλαιο

Το έλαιο που λαμβάνεται από τον εξευγενισμό του ακατέργαστου πυρηνέλαιου, η οξύτητα του οποίου δεν υπερβαίνει το 0,3% και τα άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι σύμφωνα με τα προβλεπόμενα για την κατηγορία αυτή.

6. Πυρηνέλαιο

Το έλαιο που λαμβάνεται από ανάμειξη εξευγενισμένου πυρηνέλαιου και παρθένων ελαιολάδων, εκτός από το ελαιόλαδο λαμπάντε, η οξύτητα του οποίου δεν υπερβαίνει το 1% και τα άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι σύμφωνα με τα προβλεπόμενα για την κατηγορία αυτή.

Προτρέχω να σας διευκολύνω και να ξεκαθαρίσω ότι δεν χρειάζεται να πάρετε τη παραπάνω λίστα για να επιλέγετε ελαιόλαδο στο super market , αλλά να ακολουθείτε ένα χρυσό κανόνα όταν ψωνίζετε τυποποιημένο ελαιόλαδο, φιάλη που δεν αναγράφει Εξαιρετικό παρθένο Ελαιόλαδο αποτελείτε από μίγμα ελαιολάδων και μάλιστα περιέχει σε αυξημένο ποσοστό εξευγενισμένο.

Ευλόγως μπορεί να ρωτήσει κάποιος είναι καλό? Η απάντηση είναι ότι είναι βρώσιμο, μπορείτε να το χρησιμοποιείτε στη μαγειρική είναι μάλιστα και αρκετά οικονομικότερο, αλλά δεν είναι το τυπικό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο που έχει προκύψει από το ελαιοτριβείο μόνο από έκθλιψη και ενδεχομένως φιλτράρισμα. Μια γευστική αντιπαραβολή μεταξύ ενός τέτοιου μίγματος με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο θα σας πείσει και σας προκαλώ να το κάνετε για εκπαιδευτικούς λόγους.

Επίσης καλό είναι να γνωρίζεται πως το πυρηνέλαιο και τα παράγωγα του, προκύπτουν από μια βίαιη χημική διεργασία που ονομάζεται εκχύλιση και γίνεται με τη βοήθεια διαλυτών που κλέβουν ότι έχει απομείνει μέσα στον πυρήνα(κουφάρι) της ελιάς. Συνεπώς αν και η τιμή στα ράφια είναι άκρως δελεαστική να γνωρίζετε ότι η χρήση του περιορίζεται κυρίως  για καντήλια και όχι για μια ισορροπημένη διατροφή.

Μια επίσης  αναμενόμενη ερώτηση είναι αν υπάρχει νοθεία σε τυποποιημένα ελαιόλαδα που βρίσκονται στα ράφια? Η απάντηση είναι ότι σαφώς εγκυμονεί ο κίνδυνος και μάλιστα όσο πιο άγνωστη και περιορισμένης κυκλοφορίας είναι μια μάρκα τόσο μεγαλύτερος είναι. Ωστόσο μια ασφαλιστική δικλείδα αποτελούν οι ανακοινώσεις του ΕΦΕΤ που συχνά πυκνά διοχετεύονται στο διαδίκτυο και αναφέρουν με ονοματεπώνυμο κάποιους ξύπνιους καιροσκόπους.

Γιατί όμως δεν θέλουμε τη νοθεία? Αυτή η ερώτηση μπορεί να απαντηθεί πολύ εύκολα αν αναλογιστούμε την κλοπή την οποία υφιστάμεθα  αλλά και τυχόν κινδύνους στη δημόσια υγεία δεδομένου ότι δεν γνωρίζουμε τη προέλευση και ποιότητα του χρησιμοποιημένου προϊόντος. Πχ τα τελευταία χρόνια το πιο εξελιγμένο έλαιο για νοθεία αποτελεί το φουντουκέλαιο, κάτι που κάνει πολύ δύσκολη την ανάλυση και για να διαπιστωθεί χρειάζεται ανάλυση στερολικού κλάσματος με άερια χρωματογραφία μια επίπονη και χρονοβόρα διαδικασία που απαιτεί εξειδικευμένο προσωπικό. Το πρόβλημα με το φουντουκέλαιο είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι αλλεργική στα φουντούκια και μπορεί με την κατανάλωση του να προκληθεί σοβαρή αλλεργία.

Ένας  από τους πιο κοινότυπους αστικούς μύθους αναφέρει ότι αυτός ο εικοσακιλος τενεκές που  έφερε ο μπατζανάκης σας από τον αδελφικό καλαματιανό του φίλο με το αζημίωτο βέβαια, περιέχει το καλύτερο οικολογικό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο που κυκλοφορεί στην πιάτσα και είσαστε πολύ τυχεροί που πληρώσατε  μόνο 80 ευρώ. Στην πραγματικότητα δεν γνωρίζεται απολύτως τίποτα, πρόκειται για εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο κατά δήλωση του κομιστή και όσο μαύρη και άραχνη μπορεί να είναι η ξεχειλίζουσα μούργα άλλο τόσο μπορεί να είναι και η καταγωγή του ελαιολάδου σας. Συνεπώς αν δεν είστε 100% σίγουροι για το τι έχει μέσα ο τενεκές μην προχωράτε σε τέτοιες αγορές που είναι τουλάχιστον άστοχες. Πιθανότατα ο μόνος που γνωρίζει 100% για την ποιότητα του ελαιολάδου θα είναι ιδιοκτήτης του Ελαιοτριβίου αλλά ακόμα και για αυτό δεν είμαι απολύτως σίγουρος. Για όσους σπεύσουν να σκεφτούν ότι οι μικροί παραγωγοί δεν κάνουν τέτοια ή δεν έχουν τη δυνατότητα, να σας αναφέρω  ότι συνήθως η νοθεία και στα τυποποιημένα ελαιόλαδα  προκύπτει απευθείας από τους εμπόρους της πρώτης ύλης και απ΄την αδυναμία ελέγχου της από τον τυποποιητή.

Για το τέλος άφησα το ποιο αισιόδοξο, διότι φοβάμαι ότι κάποιοι μπερδεύτηκαν ή δυσανασχέτησαν από την πολυπλοκότητα και τελικά αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι ο καθένας μας ατομικά  μέχρι ένα στάδιο μπορεί να καταλάβει αν κάτι δεν πάει καλά με το προς κατανάλωση λαδάκι μας. Εμπιστευτείτε τις αισθήσεις σας και δεν θα πέφτετε συχνά έξω, τα ελαιόλαδα έχουν οργανοληπτικά χαρακτηριστικά και αυτά είναι φρουτώδες, πικάντικο και πικρό. Πάρτε μια μικρή ποσότητα λαδιού σκέτη (χωρίς τομάτα και φέτα σαφώς)και παίξτε στο στόμα σας, αν βγαίνουν αρώματα, νιώθετε πικρίλα ή κάψιμο στον ουρανίσκο είστε σε καλό δρόμο, αν βλέπετε πολύ μούργα, περίεργο σκοτεινό χρώμα και δυσάρεστη γεύση ή καθόλου γέυση , τότε αυτό που αγοράζετε στην καλύτερη των περιπτώσεων δεν αξίζει τα χρήματα που δίνεται.

Ελπίζω να βοήθησα!!!